مزار آقالار

در آرامستان آقالار نخستین چیزی که به چشمم می‌آید قبر شهید سالار یحیی‌پور است که در شب دوم آذر 1324 به دست عوامل فرقه دموکرات آذربایجان شهید شد. پیشه وری از طرف استالین دستور داشت برای ترساندن نیروهای دولتی و تثبیت قدرت فرقه، دست به ترور بزند. در جریان اجرای این فرمان، یحیی پور فرماندار مراغه به همراه فرماندهی شهربانی و یک سرباز به منزل نماینده شوروی در این شهر فراخوانده شدند و همان شب به قتل رسیدند. این فرقه به سرکردگی پیشه‌وری و با فرمان محرمانه کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی، در سال 1324 در تبریز اعلام موجودیت کرد و با پایمردی آذربایجانی‌ها و شهدایی همچون یحیی‌پور، یک سال بعد در 21 آذر 1325 برافتاد و پیشه‌وری نیز به شوروی گریخت و در باکو به دستور باقروف رئیس حزب کمونیست آذربایجان در یک سانحه ساختگی تصادف کشته شد. آرامستان آقالار درواقع آرامگاه میر عبدالفتاح موسوی مراغی شاعر هم عصر شاه سلطان حسین آخرین پادشاه صفویه است که قبر‌ش با سنگ سفید بزرگی از قبور دیگر متمایز است. در زمان زندیه بنایی آجری با گنبدی به‌غایت زیبا بر چهار ستون و نیم گنبدی در هر ضلع با ازاره‌های سنگی و طاق‌نماهای قرینه به ارتفاع پنج متر بر قبر میرعبدالفتاح ساخته شد و رفته‌رفته بزرگان شهر در کنار او آرمیدند تا اینکه نام آرامستان شد آقالار یا آقایان. اما در قبرستان آقایان، بانوانی از خاندان بزرگ و سرشناس نیز خفته‌اند از جمله اقدس‌السلطنه مجتهدی، صبیه حاج میرزا فضل‌الله مجتهد متوفی 1353 که تقریباً جزو آخرین خاکسپاری‌هاست و پس از آن بنا به‌عنوان موزه قبرستان، در اختیار اداره میراث فرهنگی قرار گرفته است. ملا عباسعلی معمار مراغه‌ای، از بزرگان شهر در زمان قاجار، آرامگاه میرعبدالفتاح را مرمت کرد و حالا قبر خود او نیز کنار شاعر و عارف دوره صفویه است. موزه - قبرستان آقالار پر است از سنگ قبرهای گهواره‌ای با حجاری‌های زیبا و نقوشی از آیات قرآن و اشعار فارسی که از قبرستان‌های قدیمی شهر گردآوری شده است. همین طور سنگ‌های افراشته قبور‌ با نقوش کاج و نیلوفر و خورشید که قدمت‌شان به پیش از اسلام برمی‌گردد و قوچ‌های سنگی با نشانه‌هایی از تیر و کمان که برای حفاظت از خانه‌ها و سراهای اعیانی به کار می‌رفته و گاهی نیز سنگ قبر عزیزی بوده است. روی برخی از سنگ قبرهای چهارگوش گهواره‌ای که قدمت‌شان به دوره ایلخانی برمی‌گردد، ابزار و‌آلات شغل متوفی هم نقش بسته است؛ از پتک آهنگر تا کمان حلاج. در قبرستان آقالار، پیکره‌‌ای سنگی با صورتی تخت و خنجری در کمر به یکی از ستون‌ها تکیه داده است؛ یک سرباز سه هزار ساله. به چشم‌هایش زل می‌زنم و می‌گویم سلام مرا به آنهایی که سه هزار سال بعد به دیدارت می‌آیند برسان.