مراغه؛ دریچه حیات

مراغه؛ پنجره حیات

9 میلیون سال پیش وقتی یخچال‌های بزرگ آذربایجان در آتشفشان سهند ذوب شد و سیلاب‌های بزرگ، دریاچه‌های بی‌شمار و جنگل‌های انبوه و بیشه‌زارهای بی‌پایان را درنوردید، گله‌های بزرگ مهره‌داران راهی آفریقا شدند اما جمعیت بسیاری از فیل‌ها، زرافه‌ها، میمون‌ها، اسب‌های وحشی و کرگدن‌ها در گل و لای سیل ماندند و با فوران‌های بعدی سهند، زیر لایه‌ای از خاکستر مدفون شدند. سال 1840 میلادی آبیخ، دیرینه‌شناس روس در مراغه دست به کندوکاو زد و فسیل‌های فراوانی از اجداد مهره‌داران آفریقا را کشف کرد. مراغه در نوار آذربایجان یک ویژگی ممتاز داشت؛ استخوان‌ها پس از 9 میلیون سال همچنان بافت اسفنجی خود را حفظ کرده بودند؛ کلسیم وارد خاک شده و منیزیم خاکستر سهند جای آن را در استخوان گرفته و به سختی فلز شده بود. به عبارت ساده‌تر آنچه امروز در موزه دیرینه‌شناسی مراغه می‌بینید سنگواره‌هایی نیست که ردی از استخوان لا‌به‌لای آنها باقی مانده باشد، بلکه دقیقاً خود استخوان است؛ انگار استخوان جانوری که چند ماه پیش مرده است.

پس از مطالعات آبیخ، گروه‌های تحقیقاتی فرانسه، هلند، اتریش، امریکا، ژاپن، یونان، آلمان و ایتالیا و راهی مراغه شدند و دست به کاوش زدند. نتیجه این تحقیق 180 ساله بین‌المللی نشان می‌دهد مراغه یکی از پنج منطقه مهم فسیلی کره زمین، بزرگترین ذخیره‌گاه فسیل مهره‌داران و درنهایت آن گونه که در میان دانشمندان رایج است، بهشت دیرینه شناسی جهان است. بای همین مرکز ملی دیرینه شناسی ایران، نه در تهران که در مراغه مستقر شده است. اینجا وقتی به جمجمه زرافه‌ها و فک کرگدن‌ها و عاج فیل‌ها نگاه می‌کنی، نمی‌توانی جلوی سیلاب تخیل را بگیری و خود را در میان انبوه‌ترین جنگل‌های جهان و بزرگ‌ترین گله‌های مهره‌داران می‌یابی. اینجا محل تولد نخستین میمون‌هاست، آنچه که به اعتقاد دیرینه شناسان، اهمیت ویژه‌ای در زنجیره تکامل حیات دارد. اما فقط این نیست؛ مجله نیچر می‌گوید انسان هوشمند هم از فلات ایران با سابقه 650 میلیون سال حیات پا به دیگر نقاط سیاره زیبای زمین گذاشته است. در موزه دیرینه‌شناسی مراغه می‌توانید پنج گونه زرافه گردن بلند و گردن کوتاه را ببینید و همین طور اسب‌های میومِن که سه انگشت دارند و در برخی مجامع علمی به آن هیپاریون و گاه اسب مراغه می‌گویند. انواع گاوسانان مثل غزال‌ها، گاوها، آنتیلوپ‌ها، قوچ‌ها و همین طور گوشتخوارانی مثل ببر دندان شمشیری، کفتار، گربه وحشی و... اینجا مراغه است؛ پنجره‌ای رو به حیات.